نویسنده: تیم تحریریه آزمایشگاه دکتر مهدوی 
نقرس و درمان آن: نقش تغذیه در کنترل و بهبود علائم
نقرس، یکی از اشکال دردناک آرتریت التهابی، نتیجه تجمع کریستالهای اسید اوریک در مفاصل است. این بیماری زمانی رخ میدهد که سطح اسید اوریک خون (اوریک اسید) از حد طبیعی فراتر رود. در حالی که داروها نقش کلیدی در مدیریت این بیماری ایفا میکنند، تغذیه آگاهانه و استراتژیک به عنوان یک رکن اساسی در پیشگیری از حملات، کاهش سطح اسید اوریک و بهبود کیفیت زندگی شناخته میشود. این مقاله با رویکردی علمی و مبتنی بر شواهد، به بررسی دقیق مواد غذایی مفید، مضر و اصول تغذیهای برای کنترل مؤثر نقرس میپردازد.
اسید اوریک و نقرس: درک مکانیسم پایه
اسید اوریک محصول نهایی تجزیه پورینها در بدن است. پورینها هم در برخی مواد غذایی یافت میشوند و هم به طور طبیعی در سلولهای بدن وجود دارند. زمانی که کلیهها نتوانند اسید اوریک اضافی را به طور کارآمد دفع کنند، یا بدن مقدار بیش از حدی از آن تولید کند، سطح آن در خون افزایش یافته و شرایط برای تشکیل کریستالهای سوزنی شکل در مفاصل (اغلب شست پا، قوزک، زانو) فراهم میشود. این کریستالها عامل اصلی درد، التهاب، قرمزی و گرمی شدید مفصل در حین حمله نقرس هستند.
اصول طلایی رژیم غذایی برای افراد مبتلا به نقرس
پیروی از یک الگوی غذایی جامع، بسیار مؤثرتر از تمرکز صرف بر حذف یک یا دو ماده غذایی است. اصول کلیدی عبارتند از:
- حفظ وزن سالم: کاهش وزن تدریجی از طریق رژیم متعادل و ورزش سبک (نه کاهش وزن شدید و سریع که میتواند محرک حمله باشد) به کاهش سطح اسید اوریک کمک میکند.
- آبرسانی کافی: مصرف روزانه حداقل ۸ لیوان آب یا مایعات بدون قند، دفع اسید اوریک از طریق کلیهها را تسهیل میکند.
- مصرف متعادل پروتئینها: تأکید بر منابع پروتئینی کمپورین و پرهیز از منابع غنی از پورین.
- تأکید بر کربوهیدراتهای پیچیده: مانند غلات کامل، سبزیجات و میوهها.
- محدودیت شدید قندهای افزوده و فروکتوز بالا: به ویژه در نوشیدنیهای شیرین شده.
- پرهیز از مصرف الکل: به ویژه آبجو و مشروبات تقطیری که میتوانند باعث کمآبی بدن و افزایش تولید اسید اوریک شوند.
مطالب مرتبط: اسید اوریک بالا چی بخوریم
برای درمان نقرس چه بخوریم: فهرست غذاهای مفید و توصیهشده
این گروهبندی بر اساس مطالعات اخیر و دستورالعملهای رژیمدرمانی ارائه شده است:
۱. میوههای مؤثر در کاهش اسید اوریک
- گیلاس و آلبالو: مطالعات نشان دادهاند مصرف گیلاس (تازه، منجمد یا حتی آبگیلاس بدون قند افزوده) میتواند با کاهش التهاب و کمک به کاهش سطح اسید اوریک، خطر حملات نقرس را تا ۳۵٪ کاهش دهد.
- مرکبات: پرتقال، لیمو و گریپفروت سرشار از ویتامین C هستند. ویتامین C به بهبود دفع اسید اوریک از طریق کلیهها کمک میکند. مصرف روزانه ۵۰۰ میلیگرم ویتامین C (ترجیحاً از طریق غذا) میتواند اثرات مثبتی داشته باشد.
- میوههای سرشار از فیبر و آنتیاکسیدان: مانند توت فرنگی، کیوی و موز (که پتاسیم بالایی نیز دارد و به دفع کمک میکند).
۲. سبزیجات: مصرف آزادانه اکثر انواع
برخلاف باور قدیمی، اکثر سبزیجات حتی آنهایی که پورین متوسطی دارند (مانند قارچ، اسفناج، مارچوبه) بر اساس تحقیقات جدید، تأثیر قابلملاحظهای در افزایش خطر حملات نقرس ندارند. سبزیجات سرشار از فیبر، ویتامینها و مواد معدنی هستند و باید بخش اصلی رژیم غذایی را تشکیل دهند. نمونههای عالی: کلمبروکلی، کرفس، هویج، خیار، سیبزمینی و سبزیجات برگدار.
۳. غلات کامل و حبوبات
منابع عالی کربوهیدرات پیچیده و فیبر که به احساس سیری و کنترل وزن کمک میکنند. برنج قهوهای، جو دوسر، نان سبوسدار و عدس (با وجود داشتن پورین گیاهی که تأثیر کمی بر اسید اوریک دارد) گزینههای مناسبی هستند.
۴. پروتئینهای کمپورین و ایمن
- تخم مرغ: منبع پروتئین عالی با کمترین میزان پورین.
- لبنیات کمچرب: شیر، ماست و پنیر کمچرب نه تنها پورین کمی دارند، بلکه پروتئین کازئین موجود در آنها ممکن است به افزایش دفع اسید اوریک کمک کند. مطالعات نشان میدهند مصرف منظم لبنیات کمچرب با کاهش سطح اسید اوریک و کاهش دفعات حملات مرتبط است.
- مغزها و دانهها: بادام، گردو، تخمه کدو و… چربیهای سالم و پروتئین گیاهی دارند.
۵. نوشیدنیهای حیاتی
- آب: بهترین انتخاب. نوشیدن آب در طول روز ضروری است.
- قهوه: تحقیقات جالب توجهی نشان میدهند مصرف منظم و متعادل قهوه (کافئیندار یا بدون کافئین) ممکن است با کاهش سطح اسید اوریک مرتبط باشد. با این حال، اگر به قهوه عادت ندارید، آن را به تدریج وارد رژیم کنید.
- چای سبز: آنتیاکسیدانهای قوی دارد، اما در مصرف آن زیادهروی نکنید.
غذاهای ممنوعه و محدود در نقرس: لیست پورینهای بالا
اجتناب یا محدودیت شدید این مواد غذایی، سنگ بنای مدیریت تغذیهای نقرس است:
- گوشتهای قرمز: به ویژه اعضای داخلی حیوانات (جگر، قلوه، مغز، زبان) که بسیار غنی از پورین هستند.
- گوشتهای شکار و برخی گوشتهای پرنده: مانند گوشت غاز، بوقلمون و بلدرچین.
- غذاهای دریایی پرپورین: ماهیهای روغنی مانند ساردین، شاهماهی، ماهی کولی، ماهی تن و همچنین میگو، صدف و خاویار.
- نوشیدنیهای شیرین شده با قند و فروکتوز بالا: نوشابه، آبمیوههای صنعتی، نوشیدنیهای انرژیزا. فروکتوز متابولیسمی دارد که مستقیم تولید اسید اوریک را افزایش میدهد.
- الکل: آبجو (حاوی پورین بالا) و مشروبات الکلی سنگین.
- مواد غذایی فرآوری شده با فروکتوز بالا: مانند سسهای شیرین، شیرینیها و کیکهای صنعتی.
یک نمونه برنامه غذایی یک روزه برای مدیریت نقرس
- صبحانه: املت با ۲ تخم مرغ و اسفناج + یک لیوان شیر کمچرب + یک واحد میوه (مثلاً یک مشت گیلاس).
- میانوعده صبح: یک مشت کوچک بادام + چای سبز.
- ناهار: سینه مرغ گریل شده (حداکثر ۱۲۰ گرم) + سالاد سبزیجات فراوان با روغن زیتون + برنج قهوهای.
- میانوعده عصر: ماست کمچرب طبیعی + کمی پودر دارچین.
- شام: سوپ جو با هویج و کرفس + نان سبوسدار.
- نوشیدنی در طول روز: حداقل ۸ لیوان آب.
سخن پایانی و توصیه نهایی متخصصین
درمان نقرس یک رویکرد چندوجهی شامل دارودرمانی تحت نظر پزشک، تغذیه صحیح، مدیریت وزن و سبک زندگی فعال است. رژیم غذایی ارائه شده یک راهنمای کلی است و ممکن است نیاز به شخصیسازی بر اساس شرایط هر فرد (مانند بیماریهای همراه مانند فشار خون یا نارسایی کلیه) داشته باشد. مشورت با یک متخصص تغذیه یا رژیمدرمانگر میتواند برنامهای دقیقتر و مؤثرتر برای شما طراحی کند. به یاد داشته باشید، ثبات و پایبندی طولانیمدت به این اصول، کلید پیشگیری از حملات دردناک نقرس و حفظ سلامت مفاصل در درازمدت است.
مطالب مرتبط: میزان نرمال اسید اوریک در مردان
