نویسنده: تیم تحریریه آزمایشگاه دکتر مهدوی 
رنج نرمال WBC در بارداری؛ بررسی علمی تغییرات گلبولهای سفید در دوران حاملگی
تغییرات خونی در دوران بارداری یکی از مهمترین و در عین حال پیچیدهترین تطابقهای فیزیولوژیک بدن مادر محسوب میشود. در میان شاخصهای آزمایش خون، تعداد گلبولهای سفید یا WBC (White Blood Cell) جایگاه ویژهای دارد، زیرا هم بهعنوان شاخص ایمنی بدن شناخته میشود و هم میتواند نشانهای از عفونت، التهاب یا حتی استرس فیزیولوژیک باشد. بسیاری از زنان باردار هنگام مشاهده افزایش عدد WBC در آزمایش CBC دچار نگرانی میشوند، در حالی که در اغلب موارد این افزایش کاملاً طبیعی و بخشی از سازگاری بدن با بارداری است.
برای درک صحیح رنج نرمال WBC در بارداری، ابتدا باید بدانیم که بارداری یک وضعیت فیزیولوژیک خاص است که سیستم ایمنی را در حالت تعادل پویا قرار میدهد؛ نه بهطور کامل سرکوب میشود و نه به حالت عادی قبل از بارداری باقی میماند.
WBC چیست و چه نقشی در بدن دارد؟
گلبولهای سفید سلولهای اصلی سیستم ایمنی بدن هستند که نقش دفاع در برابر عفونتها، عوامل التهابی و آسیبهای بافتی را ایفا میکنند. WBC شامل زیرگروههای مختلفی است که هرکدام عملکرد خاص خود را دارند:
-
نوتروفیلها
-
لنفوسیتها
-
مونوسیتها
-
ائوزینوفیلها
-
بازوفیلها
در افراد غیر باردار، محدوده طبیعی WBC معمولاً بین 4,000 تا 10,000 سلول در هر میکرولیتر خون در نظر گرفته میشود. اما در بارداری این محدوده تغییر میکند.
چرا WBC در بارداری افزایش پیدا میکند؟
سازگاری ایمنی بدن با جنین
جنین از نظر ژنتیکی نیمی از پدر و نیمی از مادر است. از دید سیستم ایمنی، این موضوع میتواند بهعنوان یک «عامل خارجی» تلقی شود. با این حال، بدن مادر مکانیسمهای پیچیدهای را فعال میکند تا هم از جنین محافظت کند و هم در برابر عفونتها دفاع کند.
یکی از این تغییرات، افزایش تدریجی تعداد گلبولهای سفید است. این افزایش معمولاً بهصورت لکوسیتوز فیزیولوژیک بارداری شناخته میشود.
افزایش نوتروفیلها
در بارداری، بیشترین افزایش مربوط به نوتروفیلها است. این افزایش ناشی از تغییرات هورمونی، بهویژه افزایش استروژن و کورتیزول، و همچنین تحریک مغز استخوان برای تولید بیشتر سلولهای ایمنی است.
رنج نرمال WBC در بارداری چقدر است؟
محدوده طبیعی در سهماهه اول
در سهماهه اول، WBC ممکن است کمی بالاتر از محدوده غیر بارداری باشد. معمولاً اعداد بین 6,000 تا 11,000 طبیعی تلقی میشوند، هرچند در برخی موارد تا 12,000 نیز بدون وجود علائم عفونت، فیزیولوژیک محسوب میشود.
محدوده طبیعی در سهماهه دوم
در سهماهه دوم، افزایش WBC واضحتر میشود. مقادیر بین 8,000 تا 13,000 کاملاً طبیعی هستند. افزایش نوتروفیلها در این مرحله بیشتر مشاهده میشود.
محدوده طبیعی در سهماهه سوم
در سهماهه سوم، WBC ممکن است به 14,000 یا حتی 15,000 نیز برسد، بدون اینکه نشانهای از عفونت وجود داشته باشد. در زمان زایمان، این عدد میتواند تا 20,000 یا حتی بالاتر افزایش یابد که یک پاسخ استرسی طبیعی بدن محسوب میشود.
مطالب مرتبط: مقدار خطرناک wbc در بارداری
آیا افزایش WBC در بارداری همیشه طبیعی است؟
پاسخ کوتاه این است: خیر، اما اغلب طبیعی است. تمایز بین افزایش فیزیولوژیک و پاتولوژیک اهمیت بالینی دارد.
چه زمانی افزایش WBC طبیعی است؟
-
عدم وجود تب
-
نبود علائم عفونت
-
طبیعی بودن CRP
-
عدم وجود درد یا ترشح غیرعادی
چه زمانی باید نگران بود؟
افزایش WBC اگر همراه با علائم زیر باشد نیاز به بررسی دارد:
-
تب
-
لرز
-
سوزش ادرار
-
درد شکمی
-
ترشحات غیرطبیعی واژینال
-
افزایش قابل توجه نوتروفیلهای نابالغ
تغییرات زیرگروههای WBC در بارداری
نوتروفیلها
بیشترین افزایش مربوط به این گروه است و در بسیاری از موارد مسئول بالا رفتن عدد کلی WBC هستند.
لنفوسیتها
در برخی مراحل بارداری ممکن است کاهش نسبی لنفوسیتها دیده شود که بخشی از تنظیم ایمنی بدن برای حفظ بارداری است.
مونوسیتها و ائوزینوفیلها
تغییرات این سلولها معمولاً خفیف است و از نظر بالینی اهمیت زیادی ندارد مگر در شرایط خاص مانند آلرژی یا عفونتهای انگلی.
مطالب مرتبط: بالا بودن rbc در آزمایش خون خطرناک است
ارتباط WBC بالا با عفونتهای دوران بارداری
یکی از مهمترین دلایلی که پزشکان به WBC توجه میکنند، تشخیص عفونتهایی مانند:
-
عفونت ادراری
-
کوریوآمنیونیت
-
عفونتهای تنفسی
-
عفونتهای واژینال
است. در این موارد، افزایش WBC معمولاً همراه با علائم بالینی و سایر شاخصهای آزمایشگاهی دیده میشود.
نقش استرس و زایمان در افزایش WBC
استرس فیزیولوژیک، بهویژه در زمان زایمان، میتواند باعث افزایش شدید WBC شود. این افزایش موقتی است و معمولاً طی چند روز پس از زایمان به محدوده طبیعی بازمیگردد.
آیا WBC پایین در بارداری خطرناک است؟
اگرچه تمرکز بیشتر بر افزایش WBC است، اما کاهش شدید آن نیز اهمیت دارد. WBC پایین ممکن است نشانه:
-
عفونت ویروسی
-
اختلال مغز استخوان
-
کمبودهای تغذیهای
-
بیماریهای خودایمنی
باشد و نیاز به بررسی دقیق دارد.
عوامل مؤثر بر تغییر رنج نرمال WBC در بارداری
-
سن مادر
-
وضعیت تغذیه
-
استرس
-
سیگار کشیدن
-
بیماریهای زمینهای
-
مصرف برخی داروها
تفسیر صحیح آزمایش CBC در دوران بارداری
تفسیر آزمایش خون در بارداری باید توسط پزشک و با در نظر گرفتن شرایط بالینی انجام شود. عدد WBC بهتنهایی معیار تشخیص عفونت نیست و باید همراه با علائم، شرح حال و سایر آزمایشها بررسی شود.
مطالب مرتبط: تفسیر آزمایش خون crp
