سرخک چیست ؟

سرخک یک بیماری عفونی بسیار مسری است و عامل بیماری پارامیکسوویروس بوده که جز ویروس های RNA  دار می­باشد. از آنجایی که برای این بیماری واکسن های تایید شده وجود دارد، در حال حاضر شیوع بیماری مانند گذشته نیست. با این حال، به دلیل اینکه واکسیناسیون در برخی مناطق کاهش یافته است سرخک هنوز هم در این مناطق اپیدمی ایجاد می کند و می تواند در شرایط مختلف خطرناک شود. نه تنها به این دلیل، تشخیص تظاهرات بالینی در مراحل اولیه مهم است.

تظاهرات بالینی بیماری شامل دو مرحله می­باشد: مرحله پرودرومال و اگزانتماتوز.

تظاهرات فاز پرودرومال پس از حدود 11 (10-12) روز پس از ورود ویروس به بدن ظاهر می شود. علائم و نشانه‌ها می‌تواند شامل تب حدود ۳۹ تا ۴۰ درجه سانتی‌گراد، بی‌حالی، بی‌اشتهایی، ورم ملتحمه، رینیت، سرفه، فارنژیت و عفونت نای می­باشد. لکه‌های کوپلیک، «پاپول‌های خاکستری سفید روی پس‌زمینه قرمز» نیز توصیف می‌شوند که در ابتدای بیماری روی مخاط بوکال مقابل دندان‌های آسیاب پایین ظاهر می‌شوند و بعد از آن بقیه مخاط را درگیر می‌کنند. در متون مختلف بیان شده است که لکه های کوپلیک پاتوگنومیک سرخک هستند. با این حال، این لکه­ها در عفونت پاروویروس B 19 نیز مشاهده می­شوند. از نظر زمان، مدت و محل ظهور لکه های کوپلیک تفاوت هایی وجود دارد. زمان ظهور معمولاً در مرحله پرودرومال یا در اوایل دوره عفونت یا “یکی دو روز قبل از راش” است. در منابع دیگر گفته می شود که آنها در روز دوم یا سوم مرحله پرودرومال یا 1 یا 2 روز قبل از شروع تظاهرات پوستی ظاهر می شوند. همچنین لکه‌های کوپلیک یا تا زمان شروع اگزانتما به مدت 2 تا 3 روز باقی می‌مانند. بیشتر مقالات، محل ایجاد نقاط کوپلیک را در مخاط باکال و نیز غشای مخاطی داخل لب و گاهی اوقات ملتحمه، مخاط واژن و دستگاه گوارش  ذکر کرده اند.

ورم ملتحمه یا به طور کلی ذکر نشده است یا اینکه در ابتدای فاز پرودرومال ظاهر می شود. در اطفال، ورم ملتحمه را با «اشک‌ریزی شدید و خط لبه‌ای عرضی تزریق ملتحمه در پلک‌های تحتانی» توصیف کرده اند. همانطور که گفته شد مرحله اگزانتماتوز بعد از مرحله پرودرومال ظاهر می شود. بثورات ماکول های اریتماتوز و پاپول ها را نشان می دهد که به تدریج به هم پیوسته می شوند. پس از رسیدن به نقطه اوج، بثورات به رنگ قهوه ای مسی تبدیل می شوند و سپس پوسته پوسته می شوند. شروع و مدت بثورات در مقالات متفاوت توصیف شده است. برخی کتاب‌های درسی اگزانتما را به‌صورتی توصیف می‌کنند که 14 روز پس از مواجهه ظاهر می‌شود و 2 تا 4 روز طول می‌کشد . در حالی که برخی دیگر حدود 5 روز را نشان می‌دهند تا زمانی که بثورات شروع به محو شدن کند. یک تغییر دیگر، اگزانتما است که در روز سوم ایجاد می شود و پس از 4 روز پوسته پوسته می شود.

عوارض سرخک بر سیستم ایمنی بدن

ویروس سرخک به طور مستقیم مسئول بیش از 100000 مرگ در سال است.  مطالعات اپیدمیولوژیک سرخک را با افزایش عوارض و مرگ و میر برای سال‌ها پس از عفونت مرتبط دانسته‌اند، اما دلایل آن به خوبی شناخته نشده است.  ویروس سرخک سلول های ایمنی را آلوده می کند و باعث سرکوب حاد ایمنی می شود.

بسیاری از مرگ و میرهای منتسب به ویروس سرخک ناشی از عفونت های ثانویه است زیرا این ویروس سلول های ایمنی را آلوده کرده و عملکرد آنها را مختل می کند.  مشخص نیست که آیا عفونت سرخک باعث آسیب طولانی مدت به حافظه ایمنی می شود یا خیر.  این سوال با توجه به ظهور مجدد اپیدمی های سرخک در سراسر جهان اهمیت فزاینده ای پیدا کرده است.  در یک مطالعه با استفاده از آزمایش خون ، مجموعه آنتی بادی در کودکان قبل و بعد از عفونت طبیعی با ویروس سرخک و همچنین در کودکان قبل و بعد از واکسیناسیون سرخک مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. آنها دریافتند که عفونت سرخک می تواند حافظه ایمنی قبلاً به دست آمده را تا حد زیادی کاهش دهد و به طور بالقوه افراد را در معرض خطر ابتلا به سایر عوامل بیماری زا قرار دهد.  این اثرات نامطلوب بر روی سیستم ایمنی در کودکان واکسینه شده مشاهده نشد.

در این مطالعه 77 کودک واکسینه نشده را قبل و 2 ماه بعد از عفونت طبیعی ویروس سرخک مورد مطالعه قرار گرفته شدند و مشاهده شد که سرخک باعث حذف 11 تا 73 درصد از مجموعه آنتی بادی در افراد می شود.  بازیابی آنتی بادی ها پس از مواجهه مجدد طبیعی با پاتوژن ها شناسایی شد.  قابل ذکر است، این اثرات سیستم ایمنی در نوزادانی که علیه MMR (سرخک، اوریون و سرخجه) واکسینه شده بودند مشاهده نشد. کاهش حافظه ایمنی هومورال پس از عفونت سرخک، آسیب‌پذیری بالقوه را در برابر عفونت‌های آینده ایجاد می‌کند و نیاز به واکسیناسیون گسترده را نشان می‌دهد.

شکل 1: لکه های کوپلیک در مخاط بوکال

شکل 2: اگزانتما پشت گوش

شکل 3: اگزانتما پشت :روز 8(a)  روز 9(b) روز 10 c))